maciek1

Partnerzy

podkarpacie
ustrzyki
izagorz-jpg
etyrawa-jpg
zarszyn
besko
lesko
zarszyn
brzozow
wbieszczadach.net
wsanok

Zostań

Zostań fotoreporterem ekomancza.pl Byłeś świadkiem zdarzenia? Masz zdjęcia, nakręciłeś film bądź napisałeś ciekawy artykuł i chcesz go opublikować? Bądź pierwszy i napisz do nas!
Kontakt z redakcją:

E-mail: redakcja@ekomancza.pl

Tel. 502 920 384
Tel. 782 795 602
 

Radoszyce

Radoszyce (Radoczice) są miejscowością ulokowaną na południe od Komańczy, która obejmuje obszar na zachód od doliny Osławy i drogi Komańcza-Łupków, w górę doliny potoku Radoszanka. Wieś leży pod głównym wododziałem na Przełęczy Radoszyckiej (684 m n.p.m.) na wysokości 570 m n.p.m. Od południa wznosi się Terpiak, od zachodu sąsiaduje pasmo wododziałowe z Garbem Średnik, a od wschodu, położona za Osławą, Jasieniowa (736 m n.p.m.).

Dzięki dwóm znalezionym monetom rzymskim z pierwszej połowy I wieku p.n.e. wiadomo, że przez Radoszyce prowadził trakt handlowy w czasach rzymskich, który przekraczał grzbiet Karpat.

Po raz pierwszy o wsi wspomniano w zapiskach z 1361 roku, kiedy to bracia Piotr i Paweł z Węgier, herbu Gozdawa, od których wywodzą się cztery rody sanockie: Dydyńscy, Humniccy, Bireccy i Balowie, otrzymali od króla, Kazimierza Wielkiego tereny nad górnym Wisłokiem i Osławicą. W ten sposób osada zdobyła miano najstarszej na tym obszarze. Radoszyce lokowano w 1441 roku, a pierwszym zasadźcą był Jacobus Walachus. Mieszkańców wsi nazywano więc "Walachi". Założono ją na prawie niemieckim (magdeburskim), jednak w rzeczywistości obowiązywało w niej prawo wołoskie. Wypracowane zasady tego prawa, przenoszono do innych, nowo powstałych wsi. Jeden z miejscowych kniazi, Jaszko Wosczynka był zasadźcą Osławicy w 1530 roku. W latach 1769-1770 stacjonował tutaj obóz konfederatów barskich pod wodzą Kazimierza Pułaskiego.

W Radoszycach znajdował się młyn wodny, karczma, pod koniec XIX wieku szkoła ludowa, a Austriacy mieli tutaj komorę celną, po której pamiątką jest kamienny słup graniczny, który dzisiaj stoi na przełęczy, oddzielając Galicję od Kraju Korony św. Szczepana.

W czasie I wojny światowej, dokładnie w grudniu 1914 roku przez Radoszyce przeszła austriacka ofensywa grupy "Krautwald". Głównie prowadzono na tych terenach walki pozycyjne, najkrwawsze z nich to te mające miejsce na Terpiaku i po słowackiej stronie. W maju 1915 roku przez przełęcz przeszły oddziały węgierskich honwendów.

Na początku września 1939 roku na granicy ze Słowacją trwała wymiana strzałów. Słowacy nie wkroczyli na teren Polski do 10 września. Dopiero, gdy oddziały niemieckie dotarły pod Sanok, Słowacy przekroczyli granicę. Na początku października 1944 roku część Radoszyc spłonęła.

W dokumentach Radoszyce określało się jako "loco deserta", czyli miejsce puste. Nazwa wsi to jedyna, która ma polskie korzenie i występuje w głębi gór. W 1921 roku miejscowość liczyła 162 domy i 981 mieszkańców, w tym 910 grekokatolików, 30 katolików i 41 Żydów. W kolejnych latach międzywojennych liczba ta wzrosła do ponad 1200 osób (1000 grekokatolików, 45 katolików i 50 osób wyznania mojżeszowego). Wielu grekokatolików miało polską narodowość. Po wojnie niektórzy opuścili te tereny, udając się do ZSRR, resztę wysiedlono 6 kwietnia 1946 roku na ziemie zachodnie. We wsi pozostały tylko rodziny kolejarzy. Napłynęło też dużo nowych osadników z Podhala i Sądeckiego. Z dawnych mieszkańców powrócili nieliczni po 1956 roku. Obecnie w Radoszycach mieszka ludność mieszana. Polacy i Ukraińcy, których łączna liczba wynosi około 150 osób.

Drewnianą cerkiew parafialną pod wezwaniem św. Dymitra wybudowano w 1868 roku, a konsekrowano w 1872 roku. Świątynia, wzniesiona na miejscu wzmiankowanej w 1507 roku, była trójdzielna, szalowana, podbita blachą, miała trzy wieżyczki, niewyodrębniony babiniec, nad którym górowała wieża o słupowej konstrukcji. Typ budowy radoszyckiej cerkwi można określić jako pośredni pomiędzy typem osławickim, a zachodniołemkowskim. Świątynia, która znajduje się w centrum miejscowości, teraz pełni funkcję kościoła. Wewnątrz można zobaczyć ikonostas z czasów budowy cerkwi i rokokowy ołtarzyk z XVIII wieku, a na chórze malowidło przedstawiające Łemka siejącego zboże na tle widoku cerkwi.

Przy niegdysiejszej greckokatolickiej świątyni znajduje się cmentarz z najstarszym nagrobkiem z 1868 roku. Pozostałe nagrobki można zobaczyć na innym, pobliskim cmentarzu. Cerkiew otacza mur z łamanego kamienia, w który wbudowano parawanową dzwonnicę, pełniącą jednocześnie funkcję murowanej bramy z początku XX wieku.

W odległości 1 km od wsi na trakcie handlowym w kierunku granicy, tuż przy zbiegu potoków postawiono nową kapliczkę w miejscu poprzedniej, murowanej pod wezwaniem Ofiarowania Matki Boskiej w Świątyni z 1878 lub 1892 roku. Niegdyś znajdowało się tam cudowne źródełko, przy którym odbywały się odpusty dla wiernych. Przy wewnętrznej drodze miejscowości stoi osiem krzyży z przełomu XIX i XX wieku.

Obecnie Radoszyce są osadą rolniczo-leśną, w której zachowały się chaty łemkowskie. Mieszkańcy nie ozdabiają ich jak w latach międzywojennych, kiedy to ściany i drzwi domów pokrywano kolorowymi glinkami, tworząc z nich różne wzory roślinne i geometryczne. W lasach na Terpiaku i niedaleko granicy można zauważyć ślady rowów strzeleckich, bunkrów i działobitni z czasów wojen. W Radoszycach znajdują się dwa gospodarstwa agroturystyczne, boisko sportowe, czynne przejście pieszo-turystyczne. Trwały też prace związane z przejściem drogowym Radoszyce-Palota.

 

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

-Ciupka J., Arlet J., W gminie Komańcza i okolice, Krosno 2003

-Kryciński S., Gąsiorowski A., Olszański T.A., Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty, Pruszków 2009

-Gmina Komańcza - mapa turystyczna, (tekst) Królikowski P., Kraków 2009